భారత్-కెనడా సంబంధాలకు నూతన దిశ – మోదీ-కార్నీ భేటీ కీలక మలుపు
రెండు సంవత్సరాల తరువాత డిప్లొమాటిక్ తిరిగి ప్రారంభం – ఉగ్రవాదంపై ఇంటెలిజెన్స్ భాగస్వామ్యం, పునర్నిర్మాణ దిశలో ముందడుగు
2025 జూన్ 17న గుజరాత్ సీఎం నరేంద్ర మోదీ గారు G7 ఔట్రిచ్ సమ్మిట్ కోసం కెనడాలోని కెననాస్కిస్, అల్బెర్టా నగరాన్ని సందర్శించారు. ఈ సందర్భంలో కెనడా కొత్త ప్రధాని మార్క్ కార్నీతో మోదీ భేటీ అయ్యారు. ఇరుదేశాల మధ్య గత రెండు సంవత్సరాలుగా కొనసాగిన ఉద్రిక్తతలకు తెరపడేలా ఈ సమావేశం మారింది. ఇద్దరు నాయకులు డిప్లొమాటిక్ సేవల పునరుద్ధరణకు, హై కమిషనర్ల నియామకానికి అంగీకరించారు. ప్రధానంగా వాణిజ్యం, శక్తి, భద్రత రంగాలలో ద్వైపాక్షిక సహకారాన్ని బలోపేతం చేయాలనే ఉద్దేశంతో కీలక నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు.
గత ఉద్రిక్తతల నేపథ్యం
2023లో హర్దీప్ సింగ్ నీజ్జర్ అనే ఖలిస్థాన్ ఉద్యమ కార్యకర్త హత్యపై అప్పటి కెనడా ప్రధాని జస్టిన్ ట్రూడో చేసిన ఆరోపణలతో భారత్-కెనడా సంబంధాలు దిగజారాయి. భారత్ వాటిని నిరాకరించడమే కాకుండా, బహుశా ప్రతిస్పందనగా 6 మంది కెనడా డిప్లొమాట్లను వెనక్కు పంపింది. తరువాత 2024 అక్టోబరులో భారత్ హైకమిషనర్ను కూడా కెనడా బహిష్కరించింది. అయితే 2025 జూన్ 18న విడుదలైన CSIS నివేదికలో కెనడాలో నివసిస్తున్న ఖలిస్థాన్ తీవ్రవాదులు భారత్పై హింసాత్మక దాడులు ముహూర్తం పెడుతున్నారన్న వాస్తవాలను అంగీకరించడం వల్ల భారత్ వాదనకు బలమొచ్చింది.
G7 సమ్మిట్ద్వారా పునఃప్రారంభం
కెననాస్కిస్లోని G7 సమ్మిట్ సమయంలో జరిగిన మోదీ-కార్నీ భేటీ మూడు ప్రధాన అంశాలపై దృష్టిసారించింది:
- భద్రతా భయం తొలగింపు
- శక్తి భద్రత, డిజిటల్ మార్పు
- భవిష్యత భాగస్వామ్యాలకు ఆధార స్ధాపన
ఇద్దరు నేతలు సుస్థిర ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను పునఃప్రారంభించాలన్న దిశగా ముందుకెళ్లాలని అంగీకరించారు. అందులో భాగంగా హై కమిషనర్ల నియామకం, వాణిజ్య పరమైన చర్చలకు దారితీయనుంది.
కీలక అభివృద్ధులు – ఒప్పందాలు
- ఇంటెలిజెన్స్ షేరింగ్ ఒప్పందం: ఉగ్రవాదం, గ్యాంగ్ క్రైమ్, ఖలిస్థాన్ మద్దతుదారులపై ఉమ్మడి ఇంటెలిజెన్స్ను పంచుకునే పైపాయి స్థాయి ఒప్పందం దాదాపుగా పూర్తయ్యింది. భారత్, నీజ్జర్ హత్య కేసుపై విచారణ సహకారం ఇచ్చేందుకు సిద్ధంగా ఉండగా, కెనడా ఖలిస్థాన్ మద్దతుదారులపై కఠిన చర్యలు తీసుకోవాలని అంగీకరించింది.
- ఖలిస్థాన్ తీవ్రవాదంపై కెనడాలో అవగాహన పెంపు: 1985లో జరిగిన Air India Flight 182 బాంబు దాడి స్మృతిదినం సందర్భంగా కేంద్ర మంత్రి హర్దీప్ సింగ్ పూరి కెనడాలో జరిగిన వేడుకల్లో పాల్గొన్నారు. ఖలిస్థాన్ మద్దతుదారులపై అవగాహన పెరగాల్సిన అవసరం ఉందని, ప్రజలకు ఆ 329 మంది అమాయకుల ప్రాణత్యాగం గుర్తుండాలని సూచించారు.
- ఆర్థిక, వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం: క్లీన్ ఎనర్జీ, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, ఫుడ్ సెక్యూరిటీ, క్రిటికల్ మినరల్స్ రంగాల్లో భారత్-కెనడా కలిసి పని చేయనున్నాయి. ఇండో-పసిఫిక్ స్ట్రాటజీలో భాగంగా ద్వైపాక్షిక ఒప్పందాలకు మార్గం సుగమం అయ్యే అవకాశం ఉంది.
ఎదురైన సవాళ్లు
మోదీ గారి G7 పర్యటన సమయంలో క్యాల్గరీలో ఖలిస్థాన్ మద్దతుదారులు నిరసనలు నిర్వహించగా, భారత జెండాను అవమానించడం ఆందోళన కలిగించింది. అయితే కెనడా ప్రధాని కార్నీ మోదీని అధికారికంగా ఆహ్వానించడం ద్వారా ఆందోళనకారులకు స్పష్టమైన సందేశం వెళ్లింది. కెనడా సెక్యూరిటీ ఏజెన్సీ CSIS కూడా భారత్పై విదేశీ జోక్యం ఆరోపించినప్పటికీ ఖలిస్థాన్ తీవ్రవాదాన్ని కూడా గుర్తించిన తీరు, సంబంధాల పునర్నిర్మాణంలో సంక్లిష్టతను సూచిస్తోంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్కు ప్రభావం
ఈ డిప్లొమాటిక్ పునఃప్రారంభం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి గణనీయ లాభాలు అందించవచ్చు. ముఖ్యంగా రాష్ట్రం రూపొందించిన Clean Energy Policy 2024–29కి అనుగుణంగా, కెనడాతో శక్తి, మినరల్స్, టెక్నాలజీ రంగాల్లో ఒప్పందాలు రాష్ట్రానికి ఉత్పాదకతను, పెట్టుబడులను పెంచే అవకాశముంది. విశాఖపట్నం, అనంతపురం, శ్రీకాకుళం ప్రాంతాల్లో పరిశ్రమలు వృద్ధి చెందవచ్చు.