ఒకే దేశం – ఒకే ఎన్నికలు: 2034 నాటికి ఏకకాల ఎన్నికల దిశగా భారత్ ప్రయాణం

ప్రతిపాదన నేపథ్యం:

భారతదేశం 2034 నాటికి లోక్‌సభ, రాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఎన్నికలను ఒకేసారి నిర్వహించే సంకల్పంతో ముందుకు సాగుతోంది. “ఒకే దేశం, ఒకే ఎన్నికలు” అనే ఈ ప్రతిపాదన భారత రాజ్యాంగానికి 129వ సవరణ బిల్లుతో సాధ్యమయ్యే మార్గంలో ఉంది. 1967 తర్వాత భారత్‌లో ఈ విధమైన ఏకకాల ఎన్నికలు జరగలేదు. అప్పటి తర్వాత రాజకీయ అస్థిరత వల్ల ఈ విధానం నిలిచిపోయింది.

ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ ఈ ఆలోచనకు 2014 నుంచే బలంగా మద్దతు ఇస్తున్నారు. ప్రభుత్వం 2029 తర్వాత ఎన్నికైన రాష్ట్ర అసెంబ్లీల గడువును సర్దుబాటు చేసి 2034 సాధారణ ఎన్నికలతో సమకాలీనంగా తేల్చాలన్న ప్రణాళికపై పనిచేస్తోంది. దీనిలో భాగంగా కొన్ని అసెంబ్లీల పదవీకాలం రెండు సంవత్సరాలకే పరిమితం కావొచ్చు.

రాజ్యాంగ మార్పులు & కమిటీలు:

ఈ రీపార్మ్ కోసం కేంద్రం 129వ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు, యూనియన్ టెర్రిటరీస్ చట్టాల సవరణ బిల్లును రూపొందించింది. ఇవి 2024 డిసెంబరులో ఏర్పాటు చేసిన సంయుక్త పార్లమెంటరీ కమిటీ (JPC)కి అప్పగించబడ్డాయి. చైర్మన్ పిపి చౌదరి నేతృత్వంలోని ఈ కమిటీ మహారాష్ట్ర, ఉత్తరాఖండ్ వంటి రాష్ట్రాల్లో సంప్రదింపులు చేపట్టి మరిన్ని రాష్ట్రాల్లో విస్తరించే యోచనలో ఉంది.

లాజిస్టిక్స్ & ఆర్థిక ప్రభావం:

దేశవ్యాప్తంగా 96 కోట్ల మందికిపైగా ఓటర్లతో, 10 లక్షలకుపైగా పోలింగ్ బూత్‌లు ఏర్పాటు చేయాల్సిన అవసరం ఉంది. ఎలక్షన్ కమిషన్ ఇప్పటికే సురక్షిత భద్రత, మానవవనరుల సమీకరణ వంటి సవాళ్లపై హెచ్చరించింది. ఒకేసారి ఎన్నికలు నిర్వహించాలంటే సుమారు 30% అదనపు భద్రతా వ్యయం అవసరమవుతుందని అంచనా.

అయితే దీని వల్ల ఎలక్షన్ కోడ్ ఆఫ్ కండక్ట్ తరచుగా అమలవకుండా ఉండటం వల్ల పాలన సాగదీత కాకుండా కొనసాగుతుందనేది మద్దతుదారుల వాదన. వనరుల పొదుపుతో పాటు అభివృద్ధి కార్యక్రమాల అమలులో నిరాటంకత వస్తుందని కేంద్రం భావిస్తోంది.

మద్దతు మరియు విమర్శలు:

భాజపా ఆధ్వర్యంలోని ఎన్డీఏ కూటమి ఈ ప్రతిపాదనకు బలంగా మద్దతు ఇస్తోంది. పాకిస్థాన్, నేపాల్ లాంటి దేశాల్లో ఇప్పటికే ఒకేసారి ఎన్నికలు నిర్వహిస్తున్న ఉదాహరణలు చూపుతోంది. అయితే కాంగ్రెస్, ఎస్పీ, డీఎంకే లాంటి ప్రతిపక్ష పార్టీలు దీన్ని కేంద్ర శక్తుల కేంద్రీకరణగా, రాష్ట్రాల స్వాతంత్య్ర అంతరాన్ని తగ్గించే చర్యగా చూస్తున్నాయి.

వీరి వాదన ప్రకారం, ఇది దేశాన్ని అధ్యక్ష పాలనల మాదిరిగా మార్చే దిశలో ఉందంటూ, “ఒకే దేశం, ఎన్నికలు లేవు” అన్న విమర్శలు వినిపిస్తున్నాయి. అంతేకాక, అసెంబ్లీలు మధ్యలో రద్దైతే ఆ శాసనసభల పదవీకాలం కేవలం లోక్‌సభకు మిగిలిన కాలానికి మాత్రమే పరిమితం అవుతుందన్న నిబంధన కూడా కేంద్రంపై తీవ్ర విమర్శలకు దారి తీస్తోంది.

అమలులో అవకాశాలు & అడ్డంకులు:

ఈ బిల్లు అమలుకు పార్లమెంటులో రెండు మూడో వంతుల మెజారిటీ అవసరం – లోక్‌సభలో 362, రాజ్యసభలో 167 మంది సభ్యుల మద్దతు అవసరం. కానీ 2024 లోకసభ ఎన్నికల్లో ఎన్డీఏ సీట్లు 293కి తగ్గడం వల్ల ఈ బిల్లు అనుమతి పొందడం కష్టమే.

JPC ఇప్పటివరకు కొన్ని రాష్ట్రాల్లో సంప్రదింపులు ప్రారంభించింది. రానున్న శీతాకాల సమావేశాల్లో ఈ బిల్లును చర్చకు తీసుకురావాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. కానీ 2034 నాటికి అమలు సాధ్యపడాలంటే రాజకీయ ఐక్యత, ప్రజాభిప్రాయం రెండూ అవసరం.

“ఒకే దేశం, ఒకే ఎన్నికలు” ప్రతిపాదన భారత రాజకీయ పాలనలో సుదీర్ఘకాలిక మార్పులకు నాంది కావచ్చు. ఇది గవర్నెన్స్‌లో సమర్థతను తెచ్చే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, రాజ్యాంగ, లాజిస్టికల్, రాజకీయ పరంగా అనేక సవాళ్లు ఎదుర్కోవాల్సి ఉంటుంది. 2034 లక్ష్యంగా ఇది ఎంతవరకు సాధ్యమవుతుందో వచ్చే సంవత్సరాల్లో స్పష్టత వస్తుంది.